California mời hãng xe Philippines xây nhà máy jeepney điện trị giá 5 tỷ USD — Francisco Motors từ xe jeep huyền thoại đến tham vọng toàn cầu

Theo CleanTechnica, Văn phòng Phát triển Kinh doanh và Kinh tế thuộc Thống đốc bang California (GO-Biz) vừa chính thức đưa ra gói ưu đãi toàn diện nhằm mời gọi Francisco Motors — hãng xe hơi Philippines nổi tiếng với dòng jeepney điện mang tính biểu tượng — thiết lập cơ sở sản xuất xe không phát thải (zero-emission vehicle) tại Nam California. Đây là một động thái đáng chú ý trong bối cảnh cuộc đua thu hút đầu tư sản xuất xe điện đang nóng lên trên toàn cầu.

Dự án Mesa — nhà máy xe điện trị giá 5 tỷ USD

Francisco Motors, do ông Elmer Francisco lãnh đạo, đã phát triển jeepney điện từ năm 1988 — tức gần 4 thập kỷ trước khi xe điện trở thành xu hướng toàn cầu. Jeepney là loại xe buýt nhỏ đặc trưng của Philippines, vốn được cải tạo từ xe jeep quân sự Mỹ sau Thế chiến II và trở thành phương tiện giao thông công cộng phổ biến nhất tại quốc gia này.

Dự án mang tên Project Mesa có quy mô ấn tượng:

• Tổng vốn đầu tư: 5 tỷ USD (khoảng 127.500 tỷ VND)
• Diện tích đất: 70–90 mẫu Anh (khoảng 28–36 hecta)
• Tổng diện tích nhà xưởng: hơn 104.000 m²
• Nhân sự khi vận hành đầy đủ: 1.800–2.200 công nhân
• Giai đoạn xây dựng cần 500–700 nhà thầu
• Địa điểm: Thung lũng Santa Clarita, Quận Los Angeles

Dự án được chia làm hai giai đoạn: đầu tiên là khu nghiên cứu và phát triển (R&D) rộng khoảng 39.000 m², sau đó mới mở rộng thành nhà máy sản xuất toàn diện.

Gói ưu đãi khủng từ California

California đưa ra hàng loạt chính sách ưu đãi nhằm thuyết phục Francisco Motors:

• Tín dụng thuế cạnh tranh California — miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp trong 5 năm
• Tín dụng thuế R&D: 15% chi phí nghiên cứu đủ điều kiện, cộng thêm 24% cho nghiên cứu cơ bản
• Miễn thuế bán hàng và sử dụng lên tới 20 triệu USD (khoảng 510 tỷ VND)
• Giảm thuế bất động sản tối đa 15 năm
• Hỗ trợ đào tạo lao động tới 850.000 USD (khoảng 21,7 tỷ VND)
• Chiết khấu giá điện và trái phiếu phát triển công nghiệp miễn thuế

Đặc biệt, khu vực Santa Clarita còn không áp dụng thuế giấy phép kinh doanh, thuế tiện ích, thuế doanh thu gộp hay thuế bảng lương — một lợi thế hiếm thấy ngay cả ở Mỹ.

Chiến lược toàn cầu — bắt đầu từ Đông Nam Á

Ông Elmer Francisco cho biết chiến lược xuất khẩu của công ty sẽ ưu tiên Philippines trước, sau đó mở rộng sang Đông Nam Á, châu Phi, châu Âu và các thị trường toàn cầu khác. Ông nhấn mạnh đây là "chiến lược mở rộng toàn cầu có chủ đích và theo từng giai đoạn".

Ông cũng bày tỏ sự tiếc nuối khi Philippines — quê hương của jeepney — đã không tận dụng cơ hội trở thành người đi đầu trong lĩnh vực xe điện. Luật Phát triển Ngành Công nghiệp Xe Điện của Philippines mãi đến năm 2022 mới được thông qua, theo ông Francisco là "muộn tới 34 năm", cùng với việc thực thi chính sách không nhất quán trong nước.

Nhà máy tại California sẽ cần tiêu thụ 25–30 megawatt điện hàng tháng và khoảng 150.000 lít nước mỗi ngày, vận hành bằng hệ thống lưới điện siêu nhỏ kết hợp năng lượng tái tạo và pin nhiên liệu hydro (hydrogen fuel cell microgrid).

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Francisco Motors mang nhiều bài học cho Việt Nam. Giống như Philippines, Việt Nam có tiềm năng lớn trong sản xuất xe điện nhưng cần hành động nhanh để không bỏ lỡ cơ hội. VinFast hiện đang là đại diện tiêu biểu nhất của Việt Nam trên bản đồ xe điện thế giới, với các nhà máy tại Hải Phòng và đang mở rộng ra thị trường quốc tế.

Việc California sẵn sàng chi hàng tỷ USD ưu đãi để thu hút sản xuất xe điện cho thấy cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ trong lĩnh vực này ngày càng khốc liệt. Đối với Việt Nam, việc phát triển đồng bộ hạ tầng trạm sạc — như hệ thống trạm sạc trên TramSac.me đang ghi nhận — sẽ là yếu tố then chốt để thúc đẩy thị trường xe điện trong nước.

Mô hình jeepney điện cũng gợi mở về tiềm năng điện hóa xe buýt nhỏ và xe khách tại các đô thị Việt Nam — một phân khúc còn nhiều dư địa phát triển.

Tổng kết

Thương vụ giữa California và Francisco Motors là minh chứng rõ ràng cho thấy sản xuất xe điện đã trở thành cuộc đua toàn cầu, nơi các chính phủ sẵn sàng đầu tư lớn để giành lợi thế. Từ một hãng xe jeepney nhỏ tại Philippines, Francisco Motors đang viết nên câu chuyện tham vọng — xây dựng nhà máy 5 tỷ USD tại Mỹ và nhắm tới thị trường toàn thế giới. Đây cũng là lời nhắc nhở rằng trong kỷ nguyên xe điện, bất kỳ quốc gia nào cũng có thể trở thành người chơi lớn nếu có tầm nhìn và chính sách đúng đắn.

Nguồn: CleanTechnica