Bộ Năng lượng Mỹ liên tục yêu cầu giữ nhà máy điện than hoạt động — dù nó không hề vận hành suốt 3 tháng

Theo Electrek, Bộ Năng lượng Mỹ (Department of Energy) vừa ban hành lệnh "khẩn cấp" lần thứ hai nhằm buộc nhà máy điện than cuối cùng tại bang Washington — nhà máy Centralia — phải duy trì trạng thái sẵn sàng hoạt động thêm 90 ngày. Điều đáng nói là nhà máy này đã không sản xuất một kilowatt-giờ điện nào kể từ khi lịch đóng cửa được lên kế hoạch, và chính chủ sở hữu cũng không muốn vận hành nó.

Nhà máy than không ai muốn mở

Nhà máy điện than Centralia từ lâu đã được lên lịch ngừng hoạt động vĩnh viễn. Tuy nhiên, Bộ Năng lượng Mỹ dưới sự chỉ đạo của ông Chris Wright — người đứng đầu cơ quan này — đã liên tiếp ký lệnh "khẩn cấp" để giữ nhà máy ở trạng thái có thể vận hành.

Thực tế cho thấy lệnh này hoàn toàn vô nghĩa: suốt 3 tháng qua, nhà máy Centralia không hề phát điện. Chủ sở hữu nhà máy viện dẫn nguồn cung điện "dư thừa" từ hệ thống thủy điện vốn rất dồi dào của bang Washington. Thủy điện cung cấp phần lớn sản lượng điện của bang, được bổ sung bởi điện hạt nhân và điện gió — tất cả đều là nguồn năng lượng sạch hơn và rẻ hơn than đá.

Sau thời gian dài ngừng hoạt động, nhà máy thậm chí còn cần được sửa chữa nếu muốn khởi động lại, khiến lệnh "duy trì sẵn sàng" càng trở nên phi thực tế.

Chi phí khổng lồ đổ lên vai người dùng điện

Việc duy trì một nhà máy than ở trạng thái sẵn sàng mà không vận hành không hề miễn phí. Một trường hợp tương tự tại bang Michigan — nhà máy Campbell — đã tiêu tốn khoảng 42 triệu USD (hơn 1.000 tỷ VND) chỉ để duy trì sẵn sàng trong 90 ngày. Toàn bộ chi phí này được chuyển sang hóa đơn tiền điện của người tiêu dùng.

Về mặt sức khỏe cộng đồng, nhà máy Centralia đã gây ra thiệt hại ước tính 329 triệu USD (khoảng 8.200 tỷ VND) về chi phí y tế cho cộng đồng địa phương kể từ năm 2015. Trên toàn nước Mỹ, điện than gây ra chi phí sức khỏe gấp 13 lần giá trị điện năng mà nó sản xuất ra, với tổng thiệt hại y tế lên đến hàng chục tỷ USD mỗi năm.

Trong khi đó, vai trò của than đá trong ngành điện Mỹ đã sụt giảm mạnh — từ khoảng 50% sản lượng điện vào đầu những năm 2000 xuống còn chỉ khoảng 17% hiện nay, khi năng lượng tái tạo và khí đốt tự nhiên thay thế dần.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện về nhà máy than Centralia là một bài học đáng suy ngẫm cho Việt Nam — quốc gia vẫn đang phụ thuộc đáng kể vào nhiệt điện than. Theo Quy hoạch Điện VIII, Việt Nam đặt mục tiêu giảm dần tỷ trọng điện than và tăng cường năng lượng tái tạo, nhưng lộ trình chuyển đổi vẫn còn nhiều thách thức.

Khi thế giới ngày càng rõ ràng hơn về chi phí thực sự của điện than — bao gồm cả chi phí y tế và môi trường — thì việc đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng sạch càng trở nên cấp bách. Với Việt Nam, điều này đồng nghĩa với việc cần đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng trạm sạc xe điện, năng lượng mặt trời, điện gió và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Sự phát triển nhanh chóng của VinFast và hệ sinh thái xe điện tại Việt Nam là tín hiệu tích cực cho thấy thị trường đang đi đúng hướng. Mỗi chiếc xe điện được đưa vào sử dụng là một bước tiến nhỏ nhưng quan trọng trong việc giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch — điều mà ngay cả những quốc gia phát triển như Mỹ vẫn đang vật lộn để thực hiện.

Tổng kết

Việc Bộ Năng lượng Mỹ cố giữ một nhà máy điện than không ai muốn vận hành cho thấy sự mâu thuẫn giữa chính sách năng lượng và thực tế thị trường. Khi cả chủ sở hữu lẫn người tiêu dùng đều không cần đến nhà máy than, thì lệnh "khẩn cấp" chỉ tạo thêm gánh nặng tài chính và rủi ro sức khỏe. Xu hướng chuyển đổi sang năng lượng sạch là không thể đảo ngược — và những quốc gia chủ động đầu tư vào hạ tầng giao thông điện sẽ hưởng lợi sớm nhất.

Nguồn: Electrek