Bộ Năng lượng Mỹ gia hạn lệnh giữ nhà máy than Colorado hoạt động dù không phát điện — người dân gánh hàng chục triệu USD

Theo Electrek, Bộ Năng lượng Hoa Kỳ (Department of Energy — DoE) vừa gia hạn lệnh khẩn cấp buộc nhà máy nhiệt điện than Craig Unit 1 tại bang Colorado tiếp tục duy trì trạng thái "hoạt động" — dù thực tế nhà máy này đã hỏng và không thể phát ra một kilowatt điện nào. Quyết định gây tranh cãi này đang khiến người tiêu dùng điện phải gánh chịu chi phí lên tới hàng chục triệu USD (hàng trăm tỷ VND).

Nhà máy than "chết" nhưng không được phép đóng cửa

Craig Unit 1 thuộc sở hữu của hợp tác xã Tri-State Generation and Transmission Association. Nhà máy này đã bị hoãn bảo trì từ năm 2016 và theo kế hoạch ban đầu sẽ ngừng hoạt động hoàn toàn vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã ban hành lệnh khẩn cấp 90 ngày buộc nhà máy phải duy trì hoạt động, với lý do đảm bảo "độ tin cậy" (reliability) của lưới điện.

Nay, DoE tiếp tục gia hạn lệnh này, bất chấp thực tế rằng nhà máy đã hư hỏng và không sản xuất được điện. Chỉ riêng lệnh 90 ngày đầu tiên đã tiêu tốn ước tính khoảng 500 tỷ VND (20 triệu USD) từ tiền của những người đóng phí điện. Phía Tri-State cho biết họ vẫn chưa có con số ước tính chi phí sửa chữa bắt buộc và đang "chuẩn bị hồ sơ để yêu cầu thu hồi chi phí" — nghĩa là người tiêu dùng sẽ tiếp tục phải trả thêm.

Than đá — nguồn năng lượng kém tin cậy và tốn kém nhất

Điều đáng chú ý là lý do "đảm bảo độ tin cậy lưới điện" mà DoE đưa ra đang bị nhiều chuyên gia và tổ chức phản bác mạnh mẽ. Trên thực tế, than đá được đánh giá là nguồn năng lượng kém tin cậy nhất hiện có tại Mỹ — chính nhà máy Craig Unit 1 là minh chứng sống khi nó hỏng ngay trong thời gian bị buộc phải hoạt động.

Không chỉ tốn kém về tài chính, các nhà máy than còn gây ra chi phí y tế khổng lồ cho cộng đồng xung quanh. Các nghiên cứu cho thấy chi phí sức khỏe do nhà máy than gây ra cao gấp khoảng 13 lần giá trị điện năng mà chúng sản xuất được, với gánh nặng y tế lên tới hàng chục tỷ USD mỗi năm trên toàn nước Mỹ.

Các tổ chức bảo vệ môi trường như Environmental Defense Fund và Sierra Club đã đệ đơn phản đối lệnh này, cho rằng đây là quyết định lãng phí và không có cơ sở pháp lý vững chắc.

Xu hướng chung: than đá đang suy thoái không thể đảo ngược

Bức tranh toàn cảnh cho thấy vai trò của than đá trong ngành điện Mỹ đã suy giảm mạnh. Vào đầu những năm 2000, than cung cấp khoảng 50% sản lượng điện của Mỹ, nhưng hiện tại con số này chỉ còn khoảng 17% và tiếp tục giảm. Năng lượng tái tạo và xe điện đang dần thay thế nhiên liệu hóa thạch trên toàn cầu.

Tuy nhiên, Craig Unit 1 không phải trường hợp duy nhất. DoE cũng đã ban hành các lệnh tương tự buộc các nhà máy than tại Michigan, Indiana và Washington phải tiếp tục hoạt động, gây thêm gánh nặng tài chính cho người tiêu dùng ở nhiều bang.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện tại Mỹ mang đến bài học quan trọng cho Việt Nam — một quốc gia cũng đang trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhiệt điện than, nhưng xu hướng đầu tư vào năng lượng tái tạo và hạ tầng xe điện đang tăng tốc mạnh mẽ.

Với sự phát triển nhanh chóng của các hãng xe điện như VinFast và mạng lưới trạm sạc xe điện ngày càng mở rộng trên cả nước, Việt Nam đang đi đúng hướng khi ưu tiên điện khí hóa giao thông. Việc duy trì các nhà máy than cũ kỹ không chỉ tốn kém mà còn gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng — đây là chi phí "ẩn" mà nhiều quốc gia đang phải đối mặt.

Bạn có thể theo dõi bản đồ trạm sạc xe điện trên toàn quốc tại TramSac.me để cập nhật tình hình phát triển hạ tầng sạc tại Việt Nam.

Tổng kết

Quyết định của Bộ Năng lượng Mỹ buộc một nhà máy than đã hỏng phải tiếp tục "hoạt động" là minh chứng rõ ràng cho sự lãng phí khi cố bám víu vào năng lượng hóa thạch. Trong khi chi phí năng lượng tái tạo ngày càng giảm và xe điện ngày càng phổ biến, việc đổ hàng trăm tỷ đồng vào các nhà máy than không còn khả năng phát điện là một bước đi ngược dòng. Đây cũng là lời nhắc nhở cho Việt Nam và các quốc gia đang phát triển: đầu tư vào năng lượng sạch và hạ tầng xe điện không chỉ là lựa chọn vì môi trường mà còn là quyết định kinh tế thông minh.

Nguồn: Electrek