BC Hydro thay đổi chính sách đo đếm điện ròng — tín hiệu chuyển dịch toàn cầu sang trả tiền cho sự linh hoạt của lưới điện

Theo CleanTechnica, công ty điện lực BC Hydro tại tỉnh British Columbia (Canada) vừa chính thức đóng chương trình đo đếm điện ròng (net metering) cũ — Rate Schedule 1289 — đối với khách hàng mới kể từ ngày 1/7/2026. Thay vào đó, những hộ gia đình lắp điện mặt trời áp mái hoặc hệ thống tự phát điện sẽ chuyển sang biểu giá mới Rate Schedule 2289, nơi điện dư được trả trực tiếp với giá 10 cent Canada/kWh (khoảng 1.900 VND/kWh) trong chu kỳ thanh toán, thay vì tích lũy tín dụng để sử dụng sau.

Từ tín dụng điện dư sang trả tiền cho dịch vụ lưới điện

Thoạt nhìn, động thái của BC Hydro giống như một cuộc tranh cãi quen thuộc giữa công ty điện lực và ngành điện mặt trời áp mái. Tuy nhiên, tác giả Michael Barnard trên CleanTechnica cho rằng đây thực chất là một phần của lộ trình chuyển đổi chính sách — từ việc đơn thuần bù trừ điện dư sang việc trả tiền cho các dịch vụ linh hoạt thực sự mà hộ gia đình cung cấp cho lưới điện.

Các dịch vụ linh hoạt này bao gồm:

• Dịch chuyển phụ tải (load shifting) — sử dụng điện vào giờ thấp điểm
• Xả pin lưu trữ gia đình khi lưới điện cần
• Điều khiển sạc xe điện — sạc thông minh theo tín hiệu lưới điện
• Các dịch vụ hỗ trợ lưới điện khác ngoài việc bán điện dư thụ động

BC Hydro cũng thiết lập các điều khoản chuyển tiếp cho khách hàng đo đếm điện ròng hiện tại và tạo thêm tùy chọn phát điện cộng đồng (community generation), cho thấy sự thay đổi không mang tính đột ngột mà có lộ trình rõ ràng.

Bài học từ Nam Úc và xu hướng toàn cầu

Bài viết gốc nhấn mạnh mô hình xuất khẩu linh hoạt (flexible export) của Nam Úc như một hình mẫu đáng tham khảo. Tại đây, các bộ inverter tương thích có thể xuất lên đến 10 kW mỗi pha, với mức điều chỉnh linh hoạt theo điều kiện thực tế của lưới điện. Đây là cách trả tiền cho dịch vụ mạng lưới thực sự thay vì quyền xuất điện cố định.

Theo nghiên cứu được trích dẫn, khi tỷ lệ hộ gia đình lắp điện mặt trời còn dưới 3%, chương trình đo đếm điện ròng hầu như không ảnh hưởng đến hóa đơn của các khách hàng không dùng năng lượng mặt trời — mức tăng không quá 1 USD/tháng (khoảng 25.000 VND). Tuy nhiên, khi tỷ lệ thâm nhập tăng cao hơn và nhu cầu lưới điện thay đổi, mô hình tín dụng cũ trở nên khó duy trì.

Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Canada. Nhiều tiểu bang tại Mỹ như California (với chính sách NEM 3.0), các quốc gia châu Âu và Úc đều đang chuyển dịch theo hướng tương tự — đánh giá cao khả năng linh hoạt của hộ gia đình hơn là đơn thuần bù trừ sản lượng điện.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Việt Nam hiện đang trong giai đoạn hoàn thiện cơ chế mua bán điện mặt trời áp mái. Chính sách đo đếm điện ròng tại Việt Nam cũng trải qua nhiều thay đổi — từ biểu giá FIT ưu đãi đến giai đoạn chờ đợi cơ chế mới. Kinh nghiệm từ BC Hydro cho thấy xu hướng tất yếu: lưới điện tương lai sẽ trả tiền cho sự linh hoạt, không chỉ cho sản lượng.

Điều này đặc biệt quan trọng khi Việt Nam đang phát triển mạnh hạ tầng xe điện. Với hàng trăm ngàn xe điện VinFast đang lưu hành và hệ thống trạm sạc ngày càng mở rộng, pin xe điện có thể trở thành nguồn lưu trữ năng lượng phân tán quan trọng. Công nghệ V2G (Vehicle-to-Grid — xe cấp điện ngược lên lưới) sẽ cho phép chủ xe điện tham gia cung cấp dịch vụ linh hoạt cho lưới điện và được trả tiền cho điều đó.

Nếu Việt Nam xây dựng cơ chế trả tiền cho dịch vụ linh hoạt từ sớm, chủ xe điện và chủ nhà lắp điện mặt trời áp mái sẽ có thêm động lực kinh tế rõ ràng — biến mỗi hộ gia đình thành một đơn vị tham gia vận hành lưới điện thông minh.

Tổng kết

Quyết định của BC Hydro không đơn giản là cắt giảm quyền lợi của người dùng điện mặt trời. Đây là tín hiệu cho thấy các công ty điện lực trên thế giới đang chuyển từ mô hình bù trừ sản lượng sang trả tiền cho các dịch vụ linh hoạt thực sự — bao gồm điều khiển sạc xe điện, xả pin và dịch chuyển phụ tải. Đối với thị trường Việt Nam, đây là bài học quý giá khi xây dựng chính sách năng lượng tái tạo và phát triển hạ tầng sạc xe điện trong tương lai gần.

Nguồn: CleanTechnica