Báo cáo mới: mô hình trạm sạc dùng chung có thể thúc đẩy việc áp dụng xe tải điện

Theo ChargedEVs, Viện Pembina — tổ chức nghiên cứu năng lượng phi lợi nhuận có trụ sở tại Canada — vừa công bố một báo cáo mang tên "Innovative Charging" (Sạc sáng tạo), phân tích cách các mô hình trạm sạc dùng chung và sạc theo dịch vụ (charging-as-a-service) có thể cải thiện đáng kể tốc độ áp dụng xe tải điện trong lĩnh vực vận tải thương mại.

Xe thương mại — ít xe nhưng phát thải nhiều

Xe tải và xe thương mại chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng số phương tiện lưu thông trên đường, nhưng lại tạo ra tỷ lệ phát thải khí nhà kính không cân xứng so với số lượng của chúng. Chi phí nhiên liệu khổng lồ của phân khúc này cuối cùng cũng được chuyển sang người tiêu dùng thông qua giá hàng hóa và dịch vụ vận chuyển.

Đây chính là lý do vì sao điện hóa đội xe thương mại được xem là một trong những cơ hội lớn nhất để giảm phát thải trong ngành giao thông vận tải. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia trong ngành đã chỉ ra, chìa khóa để điện hóa đội xe thành công nằm ở việc thiết kế hạ tầng sạc phù hợp với cách vận hành thực tế của các đội xe — chứ không phải áp dụng mô hình sạc truyền thống vốn được thiết kế cho xe cá nhân.

6 mô hình sạc dùng chung và sạc theo dịch vụ

Báo cáo của Viện Pembina xác định 6 mô hình sạc dùng chung và sạc theo dịch vụ khác nhau, đồng thời ghi nhận các nghiên cứu thực tế từ những đội xe tiên phong tại tỉnh British Columbia, Canada. Các mô hình này nhằm giải quyết một trong những rào cản lớn nhất của điện hóa xe tải: chi phí đầu tư hạ tầng sạc ban đầu quá cao đối với một doanh nghiệp đơn lẻ.

Thay vì mỗi đội xe tự xây dựng trạm sạc riêng — vốn đòi hỏi vốn đầu tư lớn và tỷ lệ sử dụng thấp — mô hình dùng chung cho phép nhiều đội xe chia sẻ cùng một hạ tầng sạc, giúp giảm chi phí trên mỗi đầu xe và tăng hiệu suất sử dụng trạm sạc.

Báo cáo cũng cung cấp:

• Đánh giá mức độ ưa thích các mô hình sạc khác nhau của các nhà vận hành đội xe
• Xác định vị trí triển khai trạm sạc tối ưu
• Phân tích mức sẵn sàng chi trả (willingness-to-pay) của các đội xe
• Khuyến nghị dành cho các nhà hoạch định chính sách và công ty điện lực để đẩy nhanh quá trình triển khai

Mô hình charging-as-a-service là gì?

Mô hình sạc theo dịch vụ (charging-as-a-service hay CaaS) cho phép doanh nghiệp vận tải sử dụng hạ tầng sạc mà không cần sở hữu hoặc đầu tư xây dựng trạm sạc. Thay vào đó, một đơn vị thứ ba sẽ đầu tư, lắp đặt, vận hành và bảo trì trạm sạc, còn doanh nghiệp vận tải chỉ trả phí theo lượng điện sử dụng hoặc theo gói thuê bao hàng tháng.

Đây là hướng tiếp cận tương tự như mô hình SaaS (Software-as-a-Service) trong ngành công nghệ, giúp doanh nghiệp chuyển từ chi phí vốn (CAPEX) sang chi phí vận hành (OPEX) — một yếu tố rất hấp dẫn đối với các doanh nghiệp vận tải vừa và nhỏ.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Tại Việt Nam, vận tải hàng hóa bằng xe tải chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động logistics và cũng là nguồn phát thải đáng kể. Việc chuyển đổi sang xe tải điện đang được quan tâm nhưng vẫn còn nhiều rào cản, đặc biệt là thiếu hạ tầng sạc chuyên dụng cho xe thương mại.

Mô hình trạm sạc dùng chung và sạc theo dịch vụ hoàn toàn có thể áp dụng tại Việt Nam, đặc biệt tại các khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm logistics lớn. VinFast hiện đã có mạng lưới trạm sạc rộng khắp cho xe cá nhân, nhưng hạ tầng sạc dành riêng cho xe thương mại vẫn là khoảng trống lớn cần được lấp đầy.

Các doanh nghiệp logistics Việt Nam có thể tham khảo mô hình từ báo cáo của Viện Pembina để xây dựng chiến lược điện hóa đội xe hiệu quả hơn, thay vì chờ đợi mỗi doanh nghiệp tự đầu tư hạ tầng riêng lẻ. Bạn đọc có thể theo dõi bản đồ trạm sạc trên TramSac.me để cập nhật tình hình phát triển hạ tầng sạc tại Việt Nam.

Tổng kết

Báo cáo "Innovative Charging" của Viện Pembina mang đến một góc nhìn thực tế và đáng giá: để điện hóa xe tải thương mại thành công, ngành cần vượt ra ngoài tư duy trạm sạc truyền thống và hướng tới các mô hình linh hoạt, chia sẻ chi phí. Đây là bài học không chỉ cho thị trường Bắc Mỹ mà còn cho các quốc gia đang phát triển hạ tầng xe điện như Việt Nam.

Nguồn: ChargedEVs