Ballard ký thỏa thuận 500 động cơ pin nhiên liệu hydro — nhưng thị trường xe buýt hydro chưa bao giờ thực sự cất cánh

Theo CleanTechnica, Ballard Power và New Flyer vừa công bố một thỏa thuận thương mại cung cấp 500 động cơ pin nhiên liệu (fuel cell engine) — tương đương khoảng 50 MW module — cho xe buýt chạy hydro tại Bắc Mỹ, bắt đầu từ năm 2026. Thoạt nghe, đây có vẻ là một bước tiến lớn cho công nghệ hydro trong giao thông công cộng. Tuy nhiên, khi nhìn sâu vào các con số thực tế, bức tranh lại hoàn toàn khác.

Thị trường xe buýt hydro đang teo lại

Số lượng đơn đặt hàng xe buýt hydro tại Bắc Mỹ đã sụt giảm liên tục trong những năm gần đây. Năm 2023 — năm đỉnh điểm — ghi nhận 288 chiếc. Con số này giảm xuống 96 chiếc vào năm 2024 và chỉ còn 45 chiếc trong năm 2025. Xu hướng đi xuống rõ rệt này đặt ra câu hỏi lớn: liệu thỏa thuận 500 động cơ có thực sự phản ánh nhu cầu thị trường, hay chỉ là một tín hiệu mang tính kỳ vọng?

Đáng chú ý, bang California chiếm tới 75% thị trường xe buýt pin nhiên liệu của toàn nước Mỹ, với khoảng 690 trong tổng số 920 chiếc trong kế hoạch triển khai. Bên ngoài California, chỉ có 165 chiếc rải rác tại 15 bang khác — một con số quá khiêm tốn.

Trong khi đó, xe buýt chạy pin điện (battery electric bus) đang áp đảo hoàn toàn. Chỉ riêng California đã có 1.933 xe buýt điện, gấp 3 lần số xe buýt hydro. Với xe tải không phát thải, tỷ lệ còn chênh lệch hơn: 10.659 xe tải chạy pin so với chỉ 197 xe tải hydro. Số lượng đăng ký xe hydro trong năm 2025 tại California gần như bằng 0% so với 378.216 xe điện được đăng ký mới.

Hạ tầng hydro: mong manh và tốn kém

Một trong những rào cản lớn nhất là hạ tầng trạm nạp hydro. Tính đến tháng 8/2025, California có 61 trạm hydro nhưng chỉ 50 trạm hoạt động. Đến tháng 3/2026, tình hình trở nên tồi tệ hơn khi 70% số trạm không khả dụng do một loạt sự cố: nổ xe bồn nhiên liệu, hỏng máy nén và lỗi gioăng kín.

Về mặt kinh tế, các phân tích từ Phòng Thí nghiệm Năng lượng Tái tạo Quốc gia Mỹ (NREL) cho thấy đội xe buýt 25 chiếc chạy pin nhiên liệu có giá trị hiện tại ròng âm ngay cả khi được trợ cấp, trong khi xe buýt chạy pin điện lại cho kết quả dương. Hãng vận tải Foothill Transit từng báo cáo lỗ 300.000 USD mỗi chiếc xe buýt hydro (tương đương khoảng 7,5 tỷ VND) và phải chi thêm 4 triệu USD (khoảng 100 tỷ VND) cho một trạm nạp hydro mới sau khi hết hỗ trợ liên bang.

Hiệp hội Vận tải Công cộng California cũng thừa nhận rằng các cơ quan vận tải đang "đối mặt áp lực tài chính và vận hành từ việc triển khai phương tiện không phát thải".

New Flyer — nhà sản xuất duy nhất còn lại

Một chi tiết đáng lo ngại khác: New Flyer hiện là nhà sản xuất xe buýt hydro duy nhất còn hoạt động tại Bắc Mỹ. Đối thủ trước đây là ElDorado National-California đã ngừng sản xuất. Sự thiếu vắng cạnh tranh đặt ra nhiều câu hỏi về giá thành, chế độ bảo hành và tính bền vững dài hạn của dòng sản phẩm này.

Theo nhà phân tích Michael Barnard, thỏa thuận 500 động cơ này thực chất là cách hai công ty "gửi tín hiệu niềm tin đến khách hàng, nhà đầu tư và các nhà hoạch định chính sách" hơn là phản ánh nhu cầu thực tế. Ông dự đoán hydro sẽ chỉ tồn tại như một phân khúc nhỏ và ngày càng thu hẹp, trong khi xe buýt chạy pin điện sẽ trở thành công nghệ mặc định.

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Câu chuyện của Ballard và thị trường xe buýt hydro Bắc Mỹ là bài học quý giá cho Việt Nam trong quá trình chuyển đổi giao thông xanh. Trong khi một số quốc gia vẫn đầu tư vào hydro, xu hướng toàn cầu đang nghiêng mạnh về xe điện chạy pin — đặc biệt trong lĩnh vực vận tải công cộng.

Tại Việt Nam, VinFast và hệ sinh thái V-Green đang đi đúng hướng khi tập trung phát triển xe điện và hạ tầng trạm sạc điện thay vì đầu tư vào hydro — vốn đòi hỏi chi phí hạ tầng khổng lồ và chưa chứng minh được tính kinh tế. Mạng lưới trạm sạc xe điện tại Việt Nam đang được mở rộng nhanh chóng, với các siêu trạm sạc xuyên Việt đang triển khai. Bạn có thể theo dõi bản đồ trạm sạc cập nhật tại TramSac.me.

Thực tế từ Bắc Mỹ cho thấy: ngay cả với hàng tỷ USD trợ cấp, xe buýt hydro vẫn không thể cạnh tranh về chi phí vận hành với xe buýt điện. Đây là minh chứng rõ ràng rằng chiến lược điện hóa bằng pin là lựa chọn hợp lý hơn cho các quốc gia đang phát triển hạ tầng giao thông xanh như Việt Nam.

Tổng kết

Thỏa thuận 500 động cơ pin nhiên liệu giữa Ballard và New Flyer nghe có vẻ ấn tượng trên giấy, nhưng thực tế thị trường kể một câu chuyện khác. Với đơn hàng xe buýt hydro giảm mạnh, hạ tầng trạm nạp bấp bênh và chi phí vận hành cao hơn nhiều so với xe điện chạy pin, tương lai của xe buýt hydro tại Bắc Mỹ ngày càng mờ nhạt. Đối với Việt Nam, đây là thêm một lý do để tin tưởng vào con đường điện hóa giao thông bằng pin lithium — con đường mà chúng ta đang đi.

Nguồn: CleanTechnica