Archer Aviation thâu tóm ba công ty con của Boeing — từ startup "taxi bay" thành tập đoàn hàng không vũ trụ với mảng quốc phòng có lãi

Theo Electrek, Archer Aviation vừa công bố một thương vụ đình đám khi mua lại cùng lúc ba công ty con thuộc tập đoàn Boeing: nhà phát triển taxi bay tự hành Wisk Aero, nhà sản xuất drone quân sự Insitu, và công ty phần mềm quản lý không phận SkyGrid. Đổi lại, Boeing sẽ nhận một phần cổ phần đáng kể tại Archer. Giá trị cụ thể của thương vụ chưa được tiết lộ, dự kiến hoàn tất trước cuối năm 2026 sau khi vượt qua rà soát chống độc quyền.

Chi tiết thương vụ và phản ứng thị trường

Ngay sau khi thông tin được công bố, cổ phiếu Archer (mã ACHR) đã tăng vọt hơn 20% trong phiên giao dịch ngày thứ Hai, cho thấy giới đầu tư đánh giá rất cao thương vụ này.

Điều đáng chú ý nhất là thương vụ này ngay lập tức biến Archer — vốn là một startup eVTOL (máy bay cất hạ cánh thẳng đứng chạy điện) chưa có doanh thu — thành một công ty sở hữu mảng kinh doanh quốc phòng có lãi, với doanh thu thực tế hơn 200 triệu USD (khoảng 5.000 tỷ VND) mỗi năm chỉ riêng từ Insitu.

Ba tài sản chiến lược

Insitu là mảnh ghép giá trị nhất trong thương vụ. Công ty đã sản xuất hơn 3.500 hệ thống máy bay không người lái, được triển khai bởi lực lượng quân đội tại 35 quốc gia. Đây là nguồn doanh thu ổn định và có lãi, giúp Archer không còn phụ thuộc hoàn toàn vào vốn huy động.

Wisk Aero mang đến chuyên môn về eVTOL tự hành, đã thiết kế và chế tạo sáu thế hệ máy bay với hơn 1.700 chuyến bay thử nghiệm được hoàn thành. Đáng chú ý, Wisk từng kiện Archer vào năm 2021 với cáo buộc đánh cắp bí mật thương mại. Hai bên đã dàn xếp đúng ba năm trước đó (tháng 8/2023), sau đó Boeing đầu tư vào vòng gọi vốn của Archer.

SkyGrid đóng góp phần mềm quản lý giao thông hàng không, hoạt động độc lập với loại máy bay — một công nghệ then chốt khi hàng nghìn phương tiện bay đô thị cùng hoạt động trên bầu trời.

Tầm nhìn "AI vật lý" trong hàng không

Archer định vị thương vụ này như bước tiến quan trọng trong chiến lược "AI vật lý" (physical AI) trong lĩnh vực hàng không vũ trụ — kết hợp công nghệ tự hành, eVTOL và drone quốc phòng thành một nền tảng tích hợp, vận hành trên mô hình AI nền tảng ZEE của công ty.

"Đây là khoảnh khắc bước ngoặt đối với Archer và tương lai của AI vật lý trong lĩnh vực hàng không vũ trụ và quốc phòng." — Adam Goldstein, CEO Archer Aviation

Bên cạnh thương vụ, Archer cũng đang tiến triển tốt trên nhiều mặt trận. Công ty đã bắt đầu vận hành có phi công mẫu máy bay Midnight từ năm ngoái, giành quyền trở thành nhà cung cấp taxi bay độc quyền cho Thế vận hội Los Angeles 2028, và hợp tác với Anduril cuối năm 2024 để phát triển máy bay quân sự VTOL hybrid, huy động thêm 430 triệu USD (khoảng 10.750 tỷ VND).

Ý nghĩa với thị trường Việt Nam

Thương vụ Archer–Boeing phản ánh xu hướng lớn toàn cầu: điện khí hóa ngành hàng không không còn là viễn tưởng mà đang được thương mại hóa nhanh chóng. Đối với Việt Nam, đây là tín hiệu đáng chú ý khi:

• VinFast đã từng đề cập đến tham vọng phát triển taxi bay trong tương lai, và hệ sinh thái Vingroup có tiềm lực để tham gia lĩnh vực này.
• Hạ tầng trạm sạc xe điện tại Việt Nam đang phát triển mạnh — kinh nghiệm xây dựng mạng lưới sạc mặt đất sẽ là nền tảng quan trọng khi phương tiện bay điện cần hạ tầng năng lượng tương tự.
• Việt Nam với mật độ đô thị cao tại TP.HCM và Hà Nội là thị trường tiềm năng cho dịch vụ taxi bay đô thị trong tương lai.

Bạn có thể theo dõi sự phát triển của hạ tầng sạc xe điện tại Việt Nam trên TramSac.me.

Tổng kết

Thương vụ Archer mua lại ba công ty con của Boeing là một trong những bước đi táo bạo nhất trong ngành eVTOL. Bằng cách sở hữu Insitu, Archer có ngay nguồn doanh thu ổn định để "nuôi" giấc mơ taxi bay điện mà không cần liên tục gọi vốn. Với Wisk và SkyGrid, công ty bổ sung năng lực tự hành và quản lý không phận — hai yếu tố sống còn để vận hành hàng nghìn chuyến bay đô thị mỗi ngày. Đây có thể là hình mẫu cho cách các startup công nghệ hàng không vượt qua "thung lũng chết" trước khi dịch vụ eVTOL thương mại thực sự cất cánh.

Nguồn: Electrek